Eadwine psalter

Kua cultuuur van de kerk

By Imme
  • 784

    moskee Córdoba (vanaf 784)

    moskee Córdoba (vanaf 784)
    bloeitijd Islam (tot ong 1000): handel, wetenschap en kunst
    Abd ar-Rahmân I (de immigrant) verovert de zuidelijke helft van Spanje en Portugal met als nieuwe hoofdstad Córdoba, waar hij met de bouw van de moskee begint. plaatselijke en Arabische stijlen worden gecombineerd. De zuilen komen waarschijnlijk uit oude Romeinse gebouwen.
    Arabische invloeden:
    onderste boog in hoefijzervorm
    doorlopende motieven, geen personen afbeelden
  • Period: 990 to 1050

    Guido van Arezzo

    bedenker van solmisatie rond de 11e eeuw wordt de muzieknotatie bedacht:
    1. (Gregoriaans) neumen boven tekst voor de loop van de melodie
    Guido van Arezzo:
    2. notenbalk met 2 gekleurde lijnen. geel voor de C, rood voor de F
    3. vierlijnige notenbalk met sleutel en vierkante noten.
    4. name voor de noten (solmisatie). namen aan de hand van eerste lettergrepen van regels van de Johanneshymne (do-re-mi)
  • 1000

    Benedictijner kloosterorde meest invloedrijk

    Benedictus van Nursia (6e eeuw)
    ora et labora (bid en werk) - regels voor kloosterleven (regula Benedicti) golden voor heel Europa.
    7 uur per dag bidden, verder handwerk (op het land of in scriptorium) scriptorium - schrijfkamer om boeken te kopiëren
  • 1000

    Gregoriaanse kerkmuziek

    iedere streek gebruikte zijn eigen melodien voor de zang in kloosters. In het jaar 600 zou Paus Gregorius hier regels voor hebben opgesteld, maar die waren pas rond de 9e eeuw in gebruik.
    - eenstemmige melodielijn
    - niet-maatgebonden ritme
    - sober, meestal voor elke lettergreep 1 toon, soms een reeks tonen om een woord nadruk te geven (halleluja) het Gregoriaans is ook het begin van de muzieknotatie. er werden neumen (tekentjes) boven de tekst gezet als geheugensteuntje.
  • 1000

    Europa dunbevolkt

    Europa- dunbevolkt, onherbergzaam
    wereldmacht in handen adel
    Kloostersen burchten ver uit ekaar.
    Woongemeenschappen zelfvoorzienend, geen contact onderling.
    Burchtheer eigenaar land, volk staat opbrensten af in ruil voor bescherming, volk voelt zich veilig.
    Burchtheren zorgen voor verdediging en bestuur, monniken hebben de taak om god te loven met zang en gebed.
  • 1000

    aantal kloosters groeit

    Verspreiding van de Romaanse bouwstijl neemt toe.
    massieve muren en rondbogen de getijden: vaste tijden voor gebedsdiensten in de kloosters. Volgens een jaarrooster worden alle 150 psalmen samen met andere liederen gezongen.
  • 1000

    Cluniacenzers

    Cluniacenzers
    enorme rijkdom en macht ter ere van de glorie van god.
    Sainte Madeleine is een van de kerken gebouwd door de cluniacenzers.
    Architectuur: symbool voor de pelgrimstocht richting Santiago de Compostella. Je moet door de Narthex en het donkere middenschip vol waarschuwingen voor duivelse verleidingen. Als die overwonnen zijn kom je bij de apsis met licht als symbool voor het doel van je reis: Het Rijk Gods
  • Period: 1000 to 1400

    feodaal stelsel brokkelt af

  • Period: 1000 to 1200

    Romaanse bouwkunst

    massieve gesloten muren
    laagbouw
    rondbogen
    beelden in reliëf
  • Period: 1000 to 1200

    Liturgisch drama

    Liturgie: voorschriften voor de eredienst in de kerk
    Oorspronkelijk voor priesters en monniken (latijn), maar de diensten werden ook door de leken bezocht (niet-ingewijde burgers) -> liturgie aantrekkelijker maken door polyfone muziek en liturgisch drama Liturgisch drama: uitbreiding van liturgie met dialogen en theatrale middele (rolverdeling en regie) om de handelingen van de mis te verduidelijken later:
    kostuums, decorstukken
    op andere plekken in de kerk
    langzaam volkstaal ipv. Latijn
  • Period: 1000 to 1200

    Laatste oordeel

    Het laatste oordeel is een onderdeel van het laatste bijbelboek over het einde der tijden met gruwelijke rampen die het leven op aarde onmogelijk maken. Christus ordeelt als rechter over de bestemming van de ziel: Hel, Hemel of Vagevuur
    Doel afbeeldingen: gelovigen in toom houden met angst voor hel. dit is makkelijk door de dagelijkse ziekte en dood op straat, struikrovers en vijanden (bewoners van andere burchten) kerk rijk door aflaten (kwijtschelding zonden). Angst bevordert verkoop aflaten
  • 1030

    timpaan Sante Foy, Conques 11e eeuw

    timpaan Sante Foy, Conques 11e eeuw
    Romaans timpaan van het laatste oordeel als een soort schema afgebeeld.
    midden: Christus op troon: strenge oordelaar tussen goed en kwaad
    links: rust, figuren onder keurige poortjes rondom Abraham
    rechts: chaos, mensen worden door helpers Hel ingesleept, Judas (geldbuidel om nek) wordt opgehangen, monsters. Tong uitrukken = straf voor kwaadsprekerij
  • Period: 1081 to 1151

    Abt Suger

    Grondlegger bouwstijl gotiek.
    Architectuur van de kerk afspiegeling van het goddelijke
    publiek de kerk in lokken
    Kerkarchitectuur moet imponeren om meer pelgrims te lokken en meer giften te genereren
    In een kerk moet het publiek het goddelijke (licht) als een soort wonder ervaren
    De geschriften van Dionysius van Areopagiet: god is licht. Maar door een vergissing dacht men dat Dionysius van Parijs (die het Christendom naar Frankrijk bracht) dit gezegd had en namen ze het op in de architectuur
  • 1096

    eerste kruistochten naar Jeruzalem

    kruistochten hebben een militair karakter en zijn bedoeld om terrein terug te winnen op de Islam
    Paus Urbanus II wil Jeruzalem heroverenen brengt in Frankrijk, Duitsland en Italië enorme legers op de been.
    Ridders -> aflaten verdienen door hun werk te doen (vechten)
    na 4 jaar komen ze aan en na een afslachting is de stad weer van de Christenen ookal leefden er tot die tijd christenen en moslims gewoon vredig samen
  • 1098

    Cisterciënzer kloosterorde gesticht

    Sommige kloosterlingen, waren ontevreden over de luxe van de cluniacenzers terwijl het volk in armoede leefde. Ze worden de cisterciënzers, een orde gebaseert op eenvoud en soberheid.
    monniken komen bijna nooit buiten het kloostercomplex Bernardus van Clairveaux:
    met kloosters in onherbergzame gebieden, geïsoleerd van weldoeners met giften
    regels liturgie: geen opsmuk -> boeken niet geillustreerd
  • 1100

    indeling gotische kerk (volgens wikipedia, niet volgens haar)

    1. koorsluiting (apsis);
    2. priesterkoor;
    3. doksaal;
    4. kooromgang;
    5. straalkapellen;
    6. kruising of viering;
    7. transept;
    8. schip of middenschip;
    9. zijbeuken;
    10. narthex.
    plaatje uploaden werkt niet:
    komt van deze link https://nl.wikipedia.org/wiki/Kruiskerk
  • Period: 1100 to 1200

    Bloeitijd pelgrimsroute naar Santiago de Compostella

    pelgrimstochten:
    brengen gelovigen dichterbij de belangrijkste relieken.
    doel: fouten uit je leven weer goed maken.
    Rome: overblijfselen apostelen
    Santiago de Compostella: graf van Jacobus de oudste
    Keulen: relieken van de drie koningen
    gevaarlijke maandelange tochten over vaste routes
    langs de routes bloeien cultuur en economie op
    zuidelijk van de route naar compostella begint het gebied van de Islam
  • Period: 1100 to 1300

    steden gaan groeien

    gesloten plattelandseconomie maakt plaats voor handel. Noord-Italië: de burgerij krijgt invloed op culturele zaken in de snel groeiende steden. Burgerij maakt stadshuis, de Palazzo Pubblico het middelpunt van de stad met erin het stadsbestuur. Late middeleeuwen:
    tussen religie en vermaak ontstaat straattheater met dagenlange feesten.
    Meer ruimte voor dichters en musici met eigen volkstaal en de status van kunstenaar.
  • 1120

    start bouw Sainte Madeleine Vézalay

    start bouw Sainte Madeleine Vézalay
    Deze kerk is een verstrekpunt voor pelgrims naar Santiago en is dus belangrijk in de verspreiding van het geloof.
    In de narthex (ontvangstruimte) is een timpaan met Christus op zijn troon waarvandaan hij zijn apostelen uitzendt om het geloof te verspeiden. In de boog rondom Christus staan de volkeren die al bekeerd zijn. Aan zijn voeten staan de niet-Christelijke volken afgebeeld als reuzen, dwergen en met flaporen - er is weinig eerbied voor ze
  • 1133

    Kloostercomplex Fontenay

    Kloostercomplex Fontenay
    Fontenay: Cisterciënzer kloostercomplex: centrale kloostertuin: strak en symmetrisch, afspiegeling van goddelijke orde
    de kale kloostergang verbindt de verschillende gebouwen
    torens zijn verboden
    geen entree met laatste oordeel
    beelden of schilderingen op het gebouw verboden
    architectuur: harmonieuze verhoudingen en invallend licht symbool voor god
    bouwtechnisch sterk: eerste spitsbogen -> begin gotiek
  • 1140

    start verbouwing kathedraal Saint-Denis

    Romaans-> afschrikken met laatste oordeel.
    Gotiek -> nadruk op de beloning die gelovigen in het hiernamaals te wachten staat. Abt Suger past hier, waar de botten van Dionysius van Parijs worden bewaard, voor het eerst het idee van god is licht toe. Het graf is een populaire bestemming voor pelgrims, maar Suger wilt het toch meer pimpen. Hij is niet echt een architect, maar meer een theoreticus en filosoof die zijn ideeën promoot in de architectuur.
  • 1146

    Bernardus van Clairvaux roept op tot tweede kruistocht

    Bernardus van Clairveaux roept vanuit de kerk Sainte Madeleine in Vézalay een tweede kruistocht op. Hierna volgen nog meer kruistochten die niks anders bereiken dan een diepe kloof tussen de christenen en arabieren
  • 1150

    toenemende verstedelijking

    steden raken overbevolkt -> voedsel kan niet meer in en om de steden verbouwd worden -> gesloten plattelandseconomie wordt handel.
    steden: adel, geestelijkheid en BURGERS hebben het voor het zeggen. burgers mogen meedoen aan gebedsdiensten en zetten zich in voor de bouw van kathedralen.
    kerk: burgers aanspeken -> diensten spannender door meerstemmige muziek en toneelstukjes van de (in latijn) gezongen teksten.
    Christus wordt een gewoon mens ipv. een koning die wetten voorschrijft.
  • 1150

    begin gotiek in Frankrijk

    In de 12e en 13e eeuw beginnen steden een competitie over wie de hoogste, meest versierde kathedraal kan bouwen. Betaald door belastingen en schenkingen. Gebouwd door plaatselijke gilden en de gespecialiseerde bouwloges die van plaats tot plaats trekken. Ze laten als een soort keurmerk laten ze een teken achter op de kerk.
  • 1150

    Suger: licht als hiërarchie

    Suger beschrijft de verspreiding van goddelijk licht als een soort hiërarchie:
    het licht valt de kerk binnen vanuit 1 bron, de zon -> Gebrandschilderde ramen verspreiden het licht ->
    het licht wordt opgevangen door spiegelende materialen (edeltstenen, zilver en goud) waarmee de kerk is bewerkt.
  • 1150

    incarnatievenster (Chartres)

    incarnatievenster (Chartres)
    Gotische kathedralen: glas-in-lood ramen die bijbelverhalen uitbeelden
    Chartres: incarnatievenster met geboorte Jezus in 30 voorstellingen
    Ongeletterde burgers behoefte aan herkenbare verhalen en personages. Mede hierdoor wordt Jezus in de late middeleeuwen als een mens van vlees en bloed gezien ipv een afstandelijke rechter. (wreed verhaal en herkenbare emoties rouwende moeder)
  • Period: 1150 to 1250

    Notre-Dameschool: polyfone kerkmuziek

    polyfonie = meerstemmige muziek
    12e eeuw: minder verstaanbare liedteksten.
    Notre-Dame Parijs: driestemmige polyfonie ontwikkeld.
    Kapelmeester Perotin: Alleluia nativitas. Oorspronkelijk gregoriaans hoor je terug in het vaststaand motief van langgerekte tonen, door tenor gezongen (= cantus firmus). Hieromheen contratenoren met snelle melodieën. De woorden zijn niet meer te verstaan. (het eerste woord van het lied duurt 2 min)
  • Period: 1150 to 1400

    Gotische bouwstijl

    transparantere gevel
    grote roosvensters
    opengewerkte torens
    Bedoelt om veel mensen te ontvangen
    - Veel licht door de vensters
    - Het geluid van de kerkklokken door de open toren in de hele stad te horen
    Spitsbogen -> hoger bouwen
    Beelden los van de muur
    Realistische weergave mensfiguren
  • 1163

    start bouw Notre-Dame Parijs

  • 1164

    relieken drie koningen naar Keulen

  • 1170

    Eadwine Psalter

    Eadwine Psalter
    psalmenboek waarin schrijver Eadwine een zelfportret als illustratie plaatste.
    bijzonder want: monniken werken niet voor eigen roem, maar altijd in dienst van het klooster en uiteindelijk god.
  • Period: 1181 to 1226

    Franciscus van Assisi

    voorbeeld franciscaner bedelorde Volgt het voorbeeld van Jezus:
    Zendt leerlingen uit om te prediken
    Geen geld op zak
    Geen schoeisel
    Geen staf
    Maar 1 stel kleding
    Volgelingen die met hem meereizen
    Preekt op straat, ipv. in de kerk
    Volkstaal ipv. Latijn
    Loflied over schoonheid schepping ipv. Onverstaanbare psalmen
    Benadrukt menselijke kant Jezus
    kerststal voor visueel beeld geboorte Jezus. Thema’s als geboorte en dood spreken de burgers aan
  • 1194

    Start bouw kathedraal in Chartres

    suger -> kerk moet een waterval van licht zijn. lichtspectakel
    grote vensters
    verhoogd middenschip
    slanke kolommen om het koor -> lijkt alsof wanden van glas zijn gemaakt
    drie portalen met roosvensters
    veel ramen mogelijk door skeletbouw -> gewicht wordt niet meer gedragen door muren, maar afgeleid via ribben die verbonden zijn met luchtbogen en pijlers
  • Period: 1200 to 1400

    mirakelspelen en mysteriespel

    religieus drama buiten de kerk mirakelspel:
    Lossere Bijbelinterpretaties
    Zondaars die op wonderbaarlijke wijze hun leven beteren
    Mariken van Nieumeghen Mysteriespel:
    Combi tussen liturgisch drama, straattheater en processies
    Op Bijbelverhalen gebaseerd, gekoppeld aan religieuze kalender
    toneelspel buiten de kerk, soms met dagenlange feesten
    theatrale effecten
  • Period: 1200 to 1350

    Troubadours

    Wereldlijke muziek:
    Late middeleeuwen: niet-kerkelijke liederen in notenschrift uitgegeven
    Ontwikkeling van eenvoudig eenstemmig -> complex polyfoon
    Kerk: dansen en straatmuzikanten -> minstrelen van Satan Troubadours:
    Trekken met eigen repertoire langs adellijke hoven
    Bloeiperiode: 1200 Frankrijk
    Van adel
    Geschoold
    Hoog aanzien Jongleurs:
    Beroepsmucici
    Ongeschoold
    Laag aanzien Heinrich Frauenlob: troubadour
    Speelt vedel
  • Period: 1200 to 1400

    passiespel

    14e eeuw: niet iedereen is blij dat de mis een theater is geworden -> liturgisch drama buiten de kerk = mirakelspel of passiespel Passiespel:
    Variant mysteriespel
    Lijdensverhaal kruisiging Jezus
    Decor op verschillende podia
    Pasen
    De kruisiging en opstanding uit de dood
    Begin: bijbelverhaal waarbij drie Maria’s opzoek zijn naar het graf van Jezus
    Priester: wie zoekt gij? (Quem quaeritis?)
    Drie koorknapen: Jezus van Nazareth, de gekruizigde
  • 1209

    stichting van Franciscaner bedelorde

    stichting van Franciscaner bedelorde
    Franciscus van Assisi hij gaf al zijn bezittingen en luxe op om zich aan het geloof te wijden
    Leeft zoals Jezus Aan het einde van zijn leven trekt hij zich dagenlang terug om te vasten -> raakt in extase -> keert terug met de wonden van Jezus op zijn lichaam = bewijs eenwording met Christus hij wordt heilig verklaard en de San Francesco kerk wordt bovenop zijn graf gebouwd
    het is een simpele kerk passend bij zijn roep om eenvoud
    Italiaanse bouwstijl = gotisch georienteerd (door hitte)
  • 1211

    start bouw Notre-Dame Reims

    start bouw Notre-Dame Reims
    De westgevel van de Notre-Dame in Reims is kenmerkend voor de gotiek
    gevel bestaat uit 3 lagen met daaronder drie entrees met spitsbooggewelven. In het midden een enorm roosvenster en openingen voor het klokwerk. Helemaal bovenin is een rij met koningsbeelden en twee opengewerkte torens.
  • 1216

    stiching van Dominicaner bedelorde

  • 1220

    Vestiging bedelorden in de steden

    Kloosterorden afhankelijk van giften
    Giften in ruil voor:
    Onderwijs, armenzorg, verplegen van zieken ze begeven zich meer en meer onder het volk -> kloof kerk en burgers wordt kleiner houden zich langzamerhand steeds meer bezig met het bestuderen van de tastbare en meetbare wereld -> eerste universiteiten ontstaan kunstenaars: meer aandacht anatomie en ruimtelijkheid (bijv. Giotto)
    vroegmiddeleeuwse fabeldieren -> mensfiguren, dieren en planten
  • 1230

    Annunciatie en visitatie

    Annunciatie en visitatie
    Westgevel Notre-Dame Reims links = annunciatie: de engel Gabriël die aan Maria vertelt dat ze zwanger zal zijn van Christus
    rechts = visitatie: de zwangere Maria wordt bezocht door de toekomstige moeder van Johannes de Doper. beelden los van de muur, zeer gedetailleerd, emoties op gezichten, armbewegingen
    de techniek in de twee rechterbeelden is verder gevorderd dan die van de twee linker, terwijl die maar 20 jaar later zijn gemaakt -> de belangstelling voor realistische weergave groeit
  • 1272

    laatste kruistocht naar Jeruzalem

  • 1300

    late middeleeuwen: Siena

    late middeleeuwen: Siena
    enorme stijging aantal inwoners binnen stadsmuren veilig, maar weinig ruimte -> dicht op elkaar en de hoogte in. Toch is er een enorm plein: Piazza del Campo met een hoge toren (status) voor de Nove (stadsbestuur van Siena) van rijke kooplui en bankiers. Burgers de baas:
    Segmenten plein -> richting de Palazzo
    De schilderingen in het stadhuis: burgers willen hun stad zo modern en democratisch mogelijk besturen, iedereen gelukkig
    Rechtvaardigheid, voorzichtigheid, kracht en matigheid centraal
  • 1300

    Fresco Giotto: de dood van de heilige Franciscus

    Fresco Giotto: de dood van de heilige Franciscus
    Giotto:
    Schilderde veel van de Fresco’s in de San Francesco over het leven van Franciscus van Assisi. De dood van de heilige Francsicus: fresco waarop hij drie scènes combineert.
    Onderaan rouwen monniken bij het lichaam
    in het midden is de mis ter ere van de begrafenis
    bovenaan verrijst hij naar de hemel, omgeven door engelen realistische plooien, houdingen en gezichtsuitdrukkingen
    eerste kunstenaar die religieuzen weergeeft als mensen van vlees en bloed
  • Period: 1300 to 1400

    Italië; trecento als opmaat naar renaissance

  • 1337

    begin Honderdjarige Oorlog

  • 1338

    het goede bewind

    het goede bewind
    Ambrogio Lorenzetti Nieuw: heel gedetailleerd beeld van dagelijks leven
    Opdracht van de Nove voor twee fresco’s in vergaderzalen. Gevolgen van goed en verstandig bestuur te zien. Alle terreinen waarmee het bestuur zich bezighoud terug te vinden:
    verdediging van de stad
    rechtspraak
    bestuur over de provincie
    zorg voor onderwijs en zieken
    reguleren van handel
    bescherming van ambachten In de tweede fresco de verschrikkingen van slecht bestuur.
  • Period: 1347 to 1354

    Pestepidemie

    kost een derde van de Europeanen het leven
  • Period: 1350 to 1400

    Ars Nova (Guillaume de Machaut)

    polyfone niet-kerkelijke muziek Hoofse liefde
    Belangrijk onderwerp voor gedichten en liedteksten
    Liefde voor een onbereikbare vrouw
    Liefde koesteren en in stilte lijden ipv haar hart veroveren
    Troubadour Bernard van Ventadour: Quan vei l’alauzeta mover (lied hoofse liefde) Ars Nova:
    Nieuwe polyfone liedkunst Guillaume de Machaut:
    Dichter van niet-religieuze gedichten, sommige op muziek
    Teksten vaak over hoofse liefde
    Vaste dichtvorm
  • 1363

    La messe de Nostra Same (Guillaume de Marchaut)

    De mis: bestaat uit gezongen delen in vaste volgorde, meestal met melodielijnen van verschillende componisten. La messe de Nostra Dame:
    Mis geschreven door maar 1 componist: Guillaume de Machaut
    Vier gelijkwaardige stemmen
    Geschreven voor de Notre-Dame in Reims, want hier komen de complexe zangpartijen goed tot hun recht door de hoge binnenruimte.
    Machaut schreef ook niet-kerkelijke liederen en wordt gezien als grondlegger van het meerstemmige Franse chanson.
  • Period: 1378 to 1394

    Clemens VII tegenpaus in Avignon (Ars subtilior)

    1400, Avignon Codex Chantilly: een verzameling experimentele muziek, genaamd Ars Subtilior
    Componisten in of rond het hof van Clemens VII (tegenpaus)
    Zeer experimenteel (tegenstelende ritmes en opvallende muzieknotatie)
    weinig liefhebbers Bijv. Belle, bonne, sage (Baude Cordier) in de vorm van een hart met de rood gekleurde noten met afwijkende tijdsduur
  • 1380

    Italiaanse polyfonie

    eind 14e eeuw Francesco Landini:
    Eco la Primavera (ode aan de lente)
    Organist in kerk San Lorenzo, maar schreef nooit kerkelijke muziek
    Schrijft eigen muziek en voert dit uit
    Virtuoos organetto (draagbaar orgel) speler
    Blind
    Covec squarcialupi: verzameling Landini’s muziek
    Begin renaissance
  • 1400

    volksfeesten en wagenspelen: 13e en 14e eeuw

    volksfeesten en wagenspelen: 13e en 14e eeuw
    Volksfeesten:
    Overgave, roes, gevaar, saamhorigheid Siena:
    Plein net een amfitheater
    ieder segment staat voor een van de afgevaardigden in de Nove.
    Dagelijkse markt, terechtstellingen, openluchtmissen en volksfeesten
    Palio (paardenrennen): De verschillende wijken van de stad nemen het tegen elkaar op, op het Piazzo. Wagenspelen:
    Variant mysterie- en passiespelen
    Decors op boerenwagens
    Karren trekken in optocht langs publiek
    Wagens gemaakt door de gilden, met bijpassend bijbelverhaal