-
Ο ελληνισμός ήρθε σε επαφή με τις ιδέες του Διαφωτισμού.Έτσι, διαμορφώθηκε, γύρω στα μέσα του 18ου αιώνα, ένα κίνημα που, επιδιώκοντας τη διάδοση των διαφωτιστικών ιδεών μεταξύ των Ελλήνων, αποσκοπούσε στην ιδεολογική προετοιμασία του αγώνα για την ελευθερία. Το κίνημα αυτό, που αναπτύχθηκε κυρίως στις παροικίες και σε ορισμένα από τα μεγάλα εμπορικά κέντρα του ελληνισμού (Σμύρνη, Ιωάννινα, Χίος κτλ.), ονομάστηκε Νεοελληνικός Διαφωτισμός. Ο Ν.Δ τοποθετείται χρονικά στην περίοδο 1774-1821. -
Κατά τον 18ο αιώνα, η Αγγλία είχε ήδη 13 αποικίες στην Αμερική, Οι άποικοι έπρεπε να κάνουν εμπόριο μόνο με την Αγγλία και αυτό τους προκαλούσε δυσαρέσκεια. Όταν η Αγγλία αύξησε πολύ την φορολογία για να βρει χρήματα, οι κάτοικοι της Βοστώνης, πέταξαν στην θάλασσα τα φορτία του τσαγιού (16/12/1773). Έτσι, ξέσπασε η Αμερικανική Επανάσταση, που έληξε στις 4 Ιουλίου 1776, με τους Αμερικανούς αποίκους να διακηρύττουν επίσημα την ανεξαρτησία τους από την Αγγλία,μετά τη συνέλευση στη Φιλαδέλφεια. -
Η Γαλλική Επανάσταση ήταν περίοδος μεγάλων κοινωνικών και πολιτικών αναταραχών στη Γαλλία, που διήρκεσε από το 1789 έως το 1799. Aνέτρεψε τη μοναρχία, καθιέρωσε μια μορφή δημοκρατίας, πέρασε από περιόδους βίαιων πολιτικών ταραχών, και κατέληξε σε μια δικτατορία υπό τον Ναπολέοντα.. Εμπνευσμένη από φιλελεύθερες και ριζοσπαστικές ιδέες, η επανάσταση άλλαξε ριζικά την πορεία της σύγχρονης ιστορίας, προκαλώντας παγκοσμίως μείωση των απόλυτων μοναρχιών και αντικατάστασή τους από δημοκρατίες. -
Η Φιλική Εταιρεία ήταν η σημαντικότερη από τις μυστικές οργανώσεις που σχηματίστηκαν για την προετοιμασία επανάστασης για την απελευθέρωση των Ελλήνων από την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Ιδρύθηκε το 1814 στην Οδησσό με πρωτεργάτες τους: Εμμανουήλ Ξάνθο, Νικόλαο Σκουφά, Αθανάσιο Τσακάλωφ και Παναγιώτη Αναγνωστόπουλο. Η Φ.Ε. έπρεπε να δράσει με μεγάλη μυστικότητα, ώστε να μην γίνει αντιληπτή από την Οθωμανικοί αυτοκρατορία αλλά και από τις ευρωπαϊκές απολυταρχίες. Η ανάπτυξή της ήταν εντυπωσιακή. -
Η επανάσταση αποφασίστηκε να ξεκινήσει από τις παραδουνάβιες ηγεμονίες (σημερινή Ρουμανία), γιατί εκεί δεν υπήρχε τουρκικός στρατός (σύμφωνα με παλαιότερες ρωσοτουρκικές συνθήκες), αλλά και γιατί λίγο βορειότερα βρισκόταν ρωσικός στρατός, που υπήρχε ελπίδα ότι θα βοηθούσε.Ο Αλέξανδρος Yψηλάντης, μπήκε στις Ηγεμονίες και στις 24 Φεβρουαρίου 1821 κήρυξε την επανάσταση στο Ιάσιο της Βλαχίας. Γρήγορα, όμως, προέκυψαν σοβαρά προβλήματα και έτσι, η ήττα δεν αποφεύχθηκε. -
'Eξι μήνες μετά από την έναρξη της επανάστασης του 1821, oι Έλληνες επαναστάτες στην Πελοπόννησο με επικεφαλής τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη αποφάσισαν να πολιορκήσουν την Τριπολιτσά (Απελευθέρωση της Τριπολιτσάς), που ήταν η στρατιωτική έδρα των Τούρκων στην περιοχή. Η άλωσή της, αποτέλεσε σταθμό για την εδραίωση και την εξέλιξη της Επανάστασης. Ολόκληρη η Πελοπόννησος βρισκόταν πλέον στα χέρια των Ελλήνων, εκτός από τα φρούρια Πατρών, Μεθώνης, Κορώνης και Ναυπλίου, τα οποία τελούσαν υπό πολιορκία. -
Στις 30 Μαρτίου 1822 πραγματοποιείται η Σφαγή των Ελλήνων της Χίου από τον οθωμανικό στρατό στα πλαίσια της Ελληνικής Επανάστασης του 1821. Πιο αναλυτικά, οι Τούρκοι, θέλοντας να σπείρουν τον πανικό, κατέλαβαν τη Χίο (Πάσχα 1822) και κατέσφαξαν τον ελληνικό πληθυσμό της (23.000 νεκροί και 47.000 αιχμάλωτοι), γεγονός που προκάλεσε μεγάλη συγκίνηση στην Ευρώπη. Σε απάντηση, ο Κ. Κανάρης και οι άνδρες του ανατίναξαν, λίγο αργότερα, την τουρκική ναυαρχίδα στο λιμάνι της Χίου -
Ο Α' εμφύλιος πόλεμος έλαβε χώρα στην Πελοπόννησο κατά την περίοδο από το φθινόπωρο του 1823 μέχρι τον Ιούλιο του 1824. Από τη μία πλευρά ήταν οι «Κυβερνητικοί», δηλαδή οι Υδραίοι και οι προεστοί της Πελοποννήσου και από την άλλη οι «Αντικυβερνητικοί», δηλαδή οι σημαντικότεροι προεστοί και στρατιωτικοί της Πελοποννήσου.Κατά το Φεβρουάριο- Μάρτιο 1824 έγιναν σκληρές μάχες, με επικράτηση των «Κυβερνητικών». Μετά από διαπραγματεύσεις, συμφωνήθηκε ο τερματισμός των εχθροπραξιών στις 22 Μαΐου 1824. -
Η έξοδος του Μεσολογγίου (Ολοκαύτωμα του Μεσολογγίου) αναφέρεται στην έξοδο που πραγματοποίησαν οι πολιορκημένοι στρατιώτες και άμαχοι του Μεσολογγίου, όταν οι δυνατότητες συνέχισης της άμυνας απέναντι στην πολιορκία της περιοχής (Απρίλιος 1825-Απρίλιος 1826) από τα τουρκικά και αιγυπτιακά στρατεύματα είχαν χαθεί, λόγω εξάντλησης των τροφίμων. Έτσι, τη νύχτα της 10ης προς την 11η Απριλίου 1826 η ηρωική έξοδος των πολιορκημένων Ελλήνων,κατέληξε σε σφαγή, προκαλώντας συγκίνηση σε όλη την Ευρώπη. -
Η Γ΄ Εθνοσυνέλευση συγκλήθηκε το 1826 στην Επίδαυρο, αλλά διαλύθηκε σχεδόν αμέσως, όταν έγινε γνωστή η πτώση του Μεσολογγίου. Συγκλήθηκε ξανά, την άνοιξη του 1827, στην Τροιζήνα, όπου και εξέλεξε Κυβερνήτη της Ελλάδος τον Ιωάννη Καποδίστρια με θητεία επτά ετών. Τέλος, ψήφισε το Πολιτικό Σύνταγμα της Ελλάδος, που βασιζόταν στην αρχή της διάκρισης των εξουσιών, διαπνεόταν από φιλελεύθερες ιδέες και ήταν το πιο δημοκρατικό σύνταγμα της εποχής του. -
Ο Ιωάννης Καποδίστριας εκλέχτηκε κυβερνήτης της Ελλάδας από την Εθνοσυνέλευση της Τροιζήνας (άνοιξη 1827) και στις αρχές του 1828 ήρθε στο Ναύπλιο.Ως κυβερνήτης προώθησε σημαντικές μεταρρυθμίσεις για την αναδιοργάνωση του κράτους και των ενόπλων δυνάμεων σε τακτικά σώματα υπό ενιαία διοίκηση. Κύρια μέριμνά του ήταν επίσης και η οργάνωση της εκπαίδευσης και της δικαιοσύνης. Προσπάθησε και πέτυχε, τέλος, την επέκταση των συνόρων του νέου κράτους και την κατοχύρωση της ελληνικής ανεξαρτησίας. -
Η γενική αναταραχή, που προκάλεσαν οι ενέργειες του Όθωνα, οδήγησε σε έντονη πολιτική κινητοποίηση. Έτσι, τη νύχτα της 2ης προς την 3η Σεπτεμβρίου 1843 δυνάμεις της φρουράς της Αθήνας και πολλοί πολίτες με επικεφαλής τον συνταγματάρχη Δημήτριο Καλλέργη και τον αγωνιστή του ’21 Μακρυγιάννη συγκεντρώθηκαν έξω από τα ανάκτορα και απαίτησαν από τον Όθωνα να παραχωρήσει σύνταγμα. Ο βασιλιάς υποχρεώθηκε τελικά να προκηρύξει εκλογές για Εθνοσυνέλευση, που θα ψήφιζε σύνταγμα. -
Η Ελλάδα ήταν φτωχή και οι περισσότεροι Έλληνες ζούσαν έξω από τα σύνορα του ελληνικού κράτους. Έτσι, διατυπώθηκε (κυρίως από τον Ι.Κωλέττη) η θέση ότι, για να αναπτυχθεί η χώρα, θα έπρεπε πρώτα να διευρυνθούν τα ελληνικά σύνορα ώστε να περιλάβουν περιοχές με ελληνικούς πληθυσμούς που βρίσκονταν υπό ξένη -κυρίως οθωμανική- κυριαρχία. Γρήγορα, η Μεγάλη Ιδέα έγινε αποδεκτή από την ελληνική κοινωνία και μάλιστα υιοθετήθηκε και ως επίσημη κρατική πολιτική -
Το σύνταγμα του 1864 θεμελιωνόταν στη δημοκρατική αρχή (ο λαός- κυρίαρχος παράγοντας του πολιτεύματος). Έτσι, θεσπιζόταν το πολίτευμα της βασιλευόμενης δημοκρατίας. Τη νομοθετική εξουσία θα ασκούσαν από κοινού ο βασιλιάς και η Βουλή. Η Γερουσία καταργήθηκε ως θεσμός αντιδημοκρατικός. Δικαίωμα ψήφου αναγνωριζόταν στους άνδρες άνω των 21. Η εκτελεστική εξουσία ασκούνταν από τον βασιλιά με τη συνεργασία υπουργών που διόριζε ο ίδιος. Η δικαστική εξουσία κηρύχθηκε ανεξάρτητη. -
Ο βασιλιάς, όταν διαφωνούσε με μια κυβέρνηση, δεν δίσταζε να την ανατρέψει. Την αντίθεσή του σε αυτή την πρακτική εξέφρασε ένας νέος πολιτικός, ο Χαρίλαος Τρικούπης, σε άρθρο του υπό τον χαρακτηριστικό τίτλο «Τις πταίει;» (1874). Σύμφωνα με τον Τρικούπη, ο βασιλιάς θα έπρεπε να διορίζει πρωθυπουργό μόνο εκείνον που είχε τη «δεδηλωμένη» εμπιστοσύνη της Βουλής, δηλαδή την υποστήριξη της πλειοψηφίας των βουλευτών. Έτσι, στην Ελλάδα η αρχή της δεδηλωμένης καθιερώθηκε άτυπα το 1875.