( 1882-1932) Ardatz kronologikoa

Timeline created by Eneko Arru
In History
  • Aliantza hirukoitza sortu

    Aliantza hirukoitza sortu
    Austro-Hungariaren, Alemaniaren eta Italiaren arteko koalizioa Vienan.
  • Errusian Alderdi Sozialdemokrata sortu.

    Errusian Alderdi Sozialdemokrata sortu.
    Leninek eta Plejánovek Minsken sortu zuten.
  • Errusiako Alderdi Iraultzailea sortu

    Errusiako Alderdi Iraultzailea sortu
  • Errusiako Alderdi Sozialdemokrataren banaketa

    Leninen alderdia bi taldetan banatu.
    Alde batetik, mentxebikeak.
    Beste aldetik, boltxebikeak.
  • Entente Kordiala

    Entente Kordiala
    Britania Handiaren eta Frantziaren arteko koalizioa.
  • Errusiaren porrota

    Errusiak Japoniaren aurka gerra galtzen du, honek gero eta gose gehiago ekarriko du herrialdean.
  • Errusian Lehen Sobieta

    Errusian Lehen Sobieta
    Petrogradon (gaur egungo San Petersburgo) izango da lehen sobieta, hau da, langile klasearen eta errusiar iraultzaileen antolakuntza kontseilua.
  • Bake armatua (1905-1914)

    Nahiz eta herrialdeen artean bakea egon, herrialdeen produkzio gehiena gerrarako baliabideetan (armak, balak...).
  • Potempkin

    Potempkin
    Itsasgileak ofizial tsaristen aurka aritu.
  • Alemania eta Frantziaren artean tentsioak (1905-1914)

    Marruekos koloizatu nahian bi herrialdeen arteko tentsioak. Bestalde, Alemaniak Frantziari Alsazia eta Lorena kendu zionez, Frantziak Alemaniari gorrotoa zion.
  • 1905-eko iraultza Errusian

    Langile klasearen grebak Nicolas II-aren gobernuaren aurka.
  • Igande odoltsua Errusian

    Igande odoltsua Errusian
    Neguko jauregian langile batzuk manifestazio bat antolatzen dute lan eta bizi baldintza hobeagoak eskatzeko tsarrari. Nolanahi ere, tsarraren guardiek armekin jasotzen dituzte. Hau dela eta, pertsona asko hiltzen eta zauritzen dira.
  • Dumaren sorketa Errusian

    Dumaren sorketa Errusian
  • Urriko manifiestoa

    Urriko manifiestoa
    Zarrak egiten zuen idatzia, herrialdearen egoera hobetzeko.
  • Errusian gosea

    Herrialdearen egoera gaizki jarraitzen du.
  • Francisco Fernando artxidukearen hilketa

    Francisco Fernando artxidukearen hilketa
    Serbiar nazionalista batek (Esku Beltza taldearen partaidea) Francisco Fernando artxidukea hiltzen du Sarajevon.
  • Austro-Hungariaren ultimatuma

    Austro-Hungariaren ultimatuma
    Austro-Hungariak Serbiari ultimatum bat eskaini.
  • Lehen Mundu Gerraren hasiera

    Serbiak ez zuen Ultimatuma erantzun bazekielako Errusiaren laguntza zuela. Hau dela eta, Austro-Hungariak Serbiari gerra deklaratzen dio, honako hau inbadituz.
  • Errusiaren partaidetza

    Errusiaren partaidetza
    Errusiak daukan paktua dela eta, gerran sartzen da, Austro-Hungariaren aurka joanez. Honek, errusiar herriaren haserrea eragin du, herria gosea pasatzen ari delako..
  • Alemaniaren presentzia gerran

    Alemaniak Errusiari gerra deklaratzen dio.
  • Alemaniak Frantziari gerra deklaratu

    Alemaniak Frantziari gerra deklaratu
  • Ingalaterrak Alemaniari gerra deklaratu

    Entente Hirukoitza errespetatuz, Ingalaterrak Alemaniari gerra deklaratzen dio.
  • Japoniarrak sartu Entente Hirukoitzaren alde

    Japoniarrak sartu Entente Hirukoitzaren alde
  • Marne guda

    Marne guda
    Marne ibailan (Frantzian) aliatuek Alemania irabazi. 4 egun irauten ditu gudak.
  • Galipoliko guda

    Galipoliko guda
    Ingalaterrako eta Frantziako gerraontziek bonbardaketa masiboa eta desembarkoa egiten dute, ordea, otomandarrek irabazten dute. Ia urte bat irauten du, hain zuzen ere, 1916.urteko urtarrilaren 9an bukatzen da.
  • Lusitaniaren urperaketa

    Lusitaniaren urperaketa
    Alemanek Lusitania britaniar itsasontzia urperatzen dute. Honek ia 1.200 pertsona hiltzea eragiten du. Hauen artean 128 amerikarrak dira.
  • Italia bandoz aldatu

  • Verdungo guda

    Frantsesek Alemaniari aurre egiten diote, defendatu egiten baitira. Lehen Mundu Gerraren guda handienetetako bat. Gerra 1916ko abenduaren 19an bukatu.
  • Zimmerman telegrama

    Zimmerman telegrama
    Alemaniak Mexikori laguntza eskatzen dio. Hain zuzen ere, herrialde hau gerran sartzeko, lehen Mexikorenak ziren lurraldeen truke (Mexiko Berria, Arizona...).
  • Tsarraen abdikazioa

    Tsarraen abdikazioa
    Errusiako biztanle gehienak bere alde ez daudenez (nagusiki I.mundu gerran sartzeagatik), Nicolas II.-ak abdikatzen du.
  • Otsaileko iraultza.

    1917ko martxoan (otsaila egutegi errusiarraren arabera) zarinaren jauregia erasotzen dute soviet bateko partaideek. Ejertzitoak haiek erreprimitzeko agindua badaukate ere, hori egin beharrean erasotzaileen alde egiten dute.
  • Behineko gobernu bat ezarri

    Behineko gobernu bat ezarri
    Kerenski mentxebikeak negoziaketa lanak egiten ditu eta soviet-ek
    onartutako gobernu probisional bat osatzea lortzen du.
  • Leninen bueltaketa Errusiara

    Leninen bueltaketa Errusiara
  • Estatu Batuak Gerra Handian sartu

    Estatu Batuak Gerra Handian sartu
    Lusitania eta Zimmermann telegrama dela eta AEB gerran sartzen da.
  • Boltxebikeen propaganda.

    Tesi hauek Lenin-en helburuak islatzen dituzte: soviet-ei ematea botere guztia, eta hauek boterea antolatzea bakea lortzeko (lehen mundu gerratik ateraz); eta aldaketa ekonomikoak egiteko (lurraemateko nekazariei eta goseteekin amaitzeko) jabetza pribatuarekin amaituz
  • Errusian protestak

    1917an errusiak gerran jasandako porrotek protestak areagotzen dira, "uztaileko jardunaldiak" izeneko protesta biolentoek
    garrantzia handia hartuz. soviet-ek antolatzen dituzte protesta hauek
  • Kornilov generalak estatu golpe bat saiatu.

    Kornilov generalak estatu golpe bat saiatu.
    Kornilov jeneralak Estatu Kolpe saiakera bat egiten du, Gobernu
    probisionalari boterea kentzeko eta Zar-ari itzultzeko. Honen aurrean, Kerenski ez da gai ezer egiteko, Soviet-ek antolatutako "Iraultzaren aldeko Armada Gorriak" eragotziz . Soviet-ak geroz eta indar gehiago hartzen dute horrela.
  • Urriko iraultza.

    Urriko iraultza.
    Soviet-ek osatutako guardia gorria arduratu zen, Neguko Jauregia erasotuz. 10 egun ondoren, boltxebikeek boterea eskuratuz.
  • Leninen gobernua

    Gobernuan Leninek ideia marxistak martxan jarri zituen.
  • Brest-Litovseko ituna

    Brest-Litovseko ituna
    Lehen Mundu Gerratik ateratzeko, Errusiak eta Alemaniak itun bat sinatu. Honek Errusiak lur asko galtzea eragin zuen, adibidez, Polonia, Finlandia, Estonia...
  • Errusian gerra zibila

    Errusian gerra zibila
    Ejerzito zuriaren (Tsarraren alde daudenak, antikomunistak, moltxebike batzuk..) eta ejertzito gorriaren (komunistak, marxistak eta sozialista erradikalak) arteko gerra.
  • Gerra handiaren bukaera

    Gerra handiaren bukaera
    Aliatuak irabazle
  • AEB gerraren irabazlea.

    AEB gerraren irabazlea.
    Herrialde europarren ruina eta AEB-en aberastasuna.
  • Gainproduzioaren krisia AEB-n

    Gainproduzioaren krisia AEB-n
  • Errusiar gerra zibilaren bukaera

    Armada gorriak irabazten du Errusiako gerra zibila, boltxebikeek botere guztiarekin jarraituz.
  • AEB-ren ekonomiaren hobekuntza

  • 20ko hamarkada zoriontsua(1923-1929)

    20ko hamarkada zoriontsua(1923-1929)
    Kontsumismoa, aberastasuna...
  • Lenin hil egin

    Lenin hil egin
    Lenin hil egiten da eta bi hautagai: Trotsky eta Stalin.
  • Estatu Batuetan espekulazioa

    Ondasunak erosi edo saldu behar dituzunean, onura handiena lortzeko, monetaren balioaren aldaketak kontuan hartzean datza.
    Ameriketara, 20ko hamarkada zoriontsuak iritsi zirenean, diru gehien zutenek negozio mota hau egin zuten, eta horrek askok galdu zuten New Yorken burtsan erori ondoren.
  • Estatu Batuetan inflazioa

    Prozesu ekonomikoa saldu baino objektu gehiago fabrikatzen direlako gertatzen da; horrek produktuak prezioan gora egitea eragiten du eta diruak balioa galtzen duen bitartean.
    Hori gertatu zen Ameriketan, lantegiekin hasi zenean, eta horrek objektuen produkzio txikia eragin zuen, beren monetaren prezioaren errebalorizazioarekin amaitu baitzen.
  • Gainproduzioa AEB-n

    Gainproduzioa AEB-n
    Ekoizpenak gizakiaren kontsumoaren oinarrizko beharrak gainditzen ditu. Enpresak edo lantegiak akzioak (produktuaren erreserba) gordetzera behartuta daude.
    Bestalde, nekazaritza prezioak industriako prezioak baino mantsoago hazten dira, nekazariak erreserbatutako makineria industrial hori erosteko dirurik ez izateak.
  • Iosif Stalin boterea hartu

    Iosif Stalin boterea hartu
    Errusia herrialde totalitario bat bihurtzen du, diktadura komunista bat ezarriz. Historiako genozida handienetako bat izango da, 20 milioi pertsona inguru hil eginez.
  • Burtsaren lehen erorketa

    Espekulazio eta gainprodukzio guztia dela eta, stocka abiadura geldiezinean jaisten hasi da.
    Jendeak izua hartu zuen baina azkar konpondu zuten burtsan inbertituz. Ekintza honek egin zuen gauza bakarra krisira hurbiltzearen larritasuna handitzea zen.
  • Ostegun Beltza

    Ostegun Beltza
    New York hirian, krisi ekonomiko handiena etortzen da. Ondorioak Europako gainerako herrialdeetara iristen dira ere bai.
    Ezinezko espekulazioa eta dirua azkar lortzeko ilusioa amaitu dira. Amerika gaur egun pobrezia eta gabetze fase berri baten zorian dago.
  • Astearte Beltza

    Astearte Beltza
    Egun honetan ostegun beltzean sortu ziren susmoak baieztatu dira, milioika inbertitzaile gauez hondatu dira burtsan erorita edo 29-ko Cracka deiturikoaren ondorioz.
  • Franklin D. Roosevelt presidente bilakatu.

    Franklin D. Roosevelt presidente bilakatu.
  • New Deal aplikatu

    New Deal aplikatu
    Egoerari aurre egiteko neurria. Estatuak kontrol handiagoa dute bankuetan eta moneta debaluatzen du atzerriko produktuen salmenta errazteko. Honek ekonomiapixka bat hobetzen du. Hala ere, denbora gutxi barru Bigarren Mundu gerra iritsiko da.