Filosofia - BB1B - Maialen, Ane A eta Marem

Timeline created by Maialen Bienzobas
In History
  • -624 BCE

    Tales Miletokoa

    Tales Miletokoa
    624 - 546 k.a.
    Mitologiatik at natura azaltzen zaiatu zen arrazoiaren bidez.
    Arje-a ura zela uste zuen.
    Matematikan ekarpenak egin. Tales-en teorema.
  • -610 BCE

    Anaximandro Miletokoa

    Anaximandro Miletokoa
    610 - 545 k.a.
    Filosofo eta geogarfo bat izan zen Antzinako Greziako. Talesen ikaslea izan zen.
    Bere arjea Apeiron deitu zuen, indeterminatua, amaiezina eta ilezkorra izan behar zela esan zuen.
    Bere ustez lurra berotik eta hotzetik sortu zen, eta ondorioztatu egin zuen lurra lehortzen ari zela beroa hotzarengan gainjartzen ari zelako.
  • -570 BCE

    Pitagoras Samosekoa

    Pitagoras Samosekoa
    569 - 475 a.k. ( Grezian, Samosen jaio zen)
    Matematiken sustatzailea. Natura matematikaren bidez aztertu zuen, eta hau arauntzen zuela frogatu zuen. Frogapenak egiaztatzeko, pitagorasen teorema asmatu zuen, triangeluaren azalera kalkulatzeko.
    Pitagoras eskola bat sortu zuen, erlijioa eta filosofia aztertzen zuena. Matematikoak izendatu zuten bere burua
  • -535 BCE

    Heraklito

    Heraklito
    Familia aristokratiko batean jaio zen, Heraklito ez zun hiriko legeak jarraitu konstituzioa guztiz okertuta zelako pentsatzen zuelako.Heraklito da pentsamenduari buruzko hausnarketa egiten duen lehenengo pentsalaria. Logosaren doktrinaren arabera egiazko diskurtsoa dela, logosak unibertsoaren araua adierazten du. Logosa agerikoa den arren, gizaki gutxi batzuek hautematen dute. Miletoko eskolan hor, etengabeko mugimendua ikusi arren, ez zuen errealitatearen ezaugarri hori sakonki ikertu
  • -515 BCE

    Parmenides

    Parmenides
    Parrmenides Elean jaio zen, Grezian. Lehenengo Jenofansen ikasle izan zen, baina ez zen bere jarratzaile horregatik pitagoriko batekin, Aminias izenekoa, elkartu zen. Beste tradizio bat esaten du Anaximandroren jarratzailea izan zela ere. Parmenides lehendabizikoz Izateari buruzko hausnarketa egin zuen, bera esan zuen ezin dela ezertik sortu, gauzak ez dira aldatzen ezerrreztik izatera, existitzen den guztia betierakoa, hau da dena zerbaitetik eratorria dela.
  • -495 BCE

    Enpedokles

    Enpedokles
    495 - 435 a.k.
    Filosofo Greziarrazen, Agrigentoko herritarra. Lau gai klasikoen sortzailetzat jotzen da; unibertsoosoa urez, airez,suz eta lurrez osatzen zuela baieztatzen zuen. Literaturaeta kondairetan erabili zen gai bezala. Munduan sexu aldaketa izaten lehenetakoa izan zen.
  • -470 BCE

    Sokrates

    Sokrates
    Atenasen, Grezian jaio zen, greziako klasikoko filosofo bat zen.Sofisten kontra zegoen,ideiak defendatzeagatik Atenaseko epaileak heriotza zigorrera kondenatu zuen.Atenasko plazetan filosofia eztabaidak izaten zituen eta jendeareki hitz egiten zuen.Orakulua esan inoiz ez zela Sokrates bezain jakintzua eta esaldi famatu honekin:"Ezer ez dakit, ezer ez dakidala" erantzun zuen.Hiriko plazara joaten zen eta jendeari Zer da justizia?Zer da zientzia?Zer da ausardia?galdetzen zion.
  • -350 BCE

    Hipatia

    Hipatia
    Alejandrian jaio zen, filosofoa eta matematikaria izan zen, neoplatonismo klaseak ematen zituena. Plotinoren jarraitzailea, bere bizitza era logiko eta astekiko eramaten zuen. Konstantino I.a Handia enperadorea kristautasunera aldatu zuen, hurrengo urtean gurtze askatasuna onartu zuelarik. Hipatia kristatuen eskuetan hil zen, alejandriaren patriarkadoren aurka izan zen arrazoia.
  • -347 BCE

    Platon

    Platon
    (427 - 347 k.a.)
    Filosofo greziar honek "ideien mudua" sortu egin zuen. Plamp hau kontzeptu unibertsal edo perfektuak gordetzen zuena, gainera perfektua eta denboaratik at zegoen.
    Azaldu zuen gure arimak ideien mundutik etortzen zirela, baina gorputzarekin elkartzean kontzeptu hauek ahaztu egitzen zitzaizkigula.
    Kobazuloaren mito famatua asmatu egin zuen kontzeptu hau azaltzeko.
  • -322 BCE

    Aristoteles

    Aristoteles
    Estagiran jaiota, Platon bezala filosofia ozidentalaren aita dela esaten da. 200 tratu idatzi zituen, logika, metafisika, zientzia filosofikoa, fisika, astronomiko,.. buruz. Aristoteles Platonen dizipuloa izan zen. Pertsona gehien biizitzan bere ideak gaur egun konsideratuta daude zentzudun bezala. Atenaseko Liceoa fundatu zuen.
  • 354

    San Agustin Hiponakoa

    San Agustin Hiponakoa
    (354 - 430 k.o.)
    Filosofo eta teólogo kristaua izan zen. Santu hau eragin handia izan zuen erlijioan zein filosofía mendebaldarrean.
    San Agustín gogoketa filosofikoan arimaren eta jainkoa izan ziren. Bere ustez liburu sakratuko idatziak neoplatonismoaren ideiekin bat etorri ahal ziren. Baita, jainkoaren mundua (neoplatonismoaren influentziarekin) perfektua eta aldaezina zela esan zuen.
  • 1126

    Averroes

    Averroes
    (1126 - 1198 k.o.)
    Alandalusen, Cordobán, jaiotako pentsalaria eta medikaria zen. Averroes pentsatzen zuen egia bakar bat zegoela, beraz filosofía eta erlijio artean ezin zen egon kontraesanik. Bere filosofía eta zientzia greziarrean zegoen oinarritua.
  • Jan 25, 1225

    San Tomas Akinokoa

    San Tomas Akinokoa
    (1225 - 1274 k.o.)
    Erdi Aroko intelektual filosofoetatik garrantsitzuena izan zen Santo Tomas. Aristotelesen sistema filosofikoa, lege naturala eta teología kristaua elkartuz "tomismo"-a sortu zuen.
    Bere ustez fedea eta egia armonian zeuden, ez zela bata aukeratu behar, baizik eta bi jakintza desberdinak zirela. Kontzeptu unibertsalak abstrakzio bidez ateratzen zirela opinatzen zuen.
    Hainbat liburu egin zituen kristautazunaren alde, baina baita aristotelesen ideia batzuen influentzia zituzten.
  • 1285

    Gilen Ockham

    Gilen Ockham
    (1285 - 1347 k.o.)
    Ockham, ingalaterrako fraide frantzizkarra izan zen. Unibertsalista zen, hau da, ez dago errealitate unibertsal bat baizik eta testigantza partikularretaz osatutako errealitate bat. Gainera, etorkizunean 'Ockhamen labana' deituriko ideia formulatu zuen; honen arabera gertaera berdina azaltzeko bi esplikazio etatik beti izango da zuzena sinpleena dena.
  • 1473

    Nicolas Koperniko

    Nicolas Koperniko
    (1473 - 1543 k.o.)
    Monje astronomoa izan zen, bere ekarpen zientifikorik nabarmenena teoria heliozentrista izan zen. Teoria honen arabera lurra eguzkiaren inguruan biratzen du, eta ez alderantziz, kopernikoren garaian usten zen bezala.
    Bere doktrina erlijioa eta elizaren teoría guztiz ezeztatu zuen ta zientzia fedetik banatzen asi zen reboluzio honen ondorioz.
  • Feb 7, 1478

    Tomas Moro

    Tomas Moro
    (1478 - 1535 k.o.)
    Jakintsu ingalaterratar honek socialismo utopikoa fundatu egin zuen. Kapitalismoa kritikatu eta herriaren sufrimendua azalaratzen zuen. 'Utopia' liburua idatzi zuen, liburu honetan sozietate perfektu eta sozialista imajinatu eta idatzi zuen, urteekin sozietate perfektuaren kontzeptuari utopia deitu zaio lan honi esker.
  • Feb 15, 1564

    Galileo Galilei

    Galileo Galilei
    Italiako filosofo, matematikari, astronomo, ingenialari eta fisikaria izan zen. Ezaguna da batezere Kopernikoren teoría heliozentrista defendatzeagatik argumentu zientifikoak emanez eta bere bizitza arriskatzeagatik. Iraultza zientifikoaren pertsonaia garrantsitzua izan zen.
    Dogmatismoa eta Aristotelesen autoritatea kritikatu eta método zientifikoa aplikatzen asi zen lehena izan zen.
  • 1571

    Kepler

    Kepler
    Alemaniar astronomo eta matematikari bat zen, 17.mendearen iraultza zientifikoko pertsonai garrantsitzuenetako bat zen. Kepler ezaguna da bere planetaren mugimendu legeegatik, lan horien Newtonen lege grabitatearen teorian oinarritu egin zen.Matematika irakaslea zen Grazeko eskola seminario batean, non Haans Ulrich Von Eggenberg printzearen laguntzailea bihurtu zen.
  • Thomas Hobbes

    Thomas Hobbes
    Filosofia modernoan oinarritu egin ze horrela teoria kontratualistaren oinarriak ezarri zituen; oinarri horiek izugarrizko garrantzia izan zuten mendebaldeko filosofia politikoaren garapenean. Absolutismo politikoaren autore garrantzitsuenetakotzat jotzen da, eta bere pentsamendua liberalismoaren funtsezko zenbait kontzeptuk osatzen dute,Ingalaterrako oso garai gatazkatsuan bizi izan zen eta horrek eragin nabarmena du bere planteamendu politikoan
  • Descartes

    Descartes
    Filosofo, matematikaria eta zientzialaria izan zen.
    Antzinako testuen irakurketak espirituaren formazioan laguntzen duela uste du, baina zuhurtziaz irakurri behar direla esaten zuen eta matematikaren garrantzia azpimarratzen zuen. Filosofia modernoaren aita bezala ere ezagutzen du matematika eta filosofiaren arloan lan asko egin zuelako. Descartesen metodo arauak hauek ziren:Ebidentzia, analisia, sintesia eta kontrola
  • spinoza

    spinoza
    Filosofo judu bat izan zen, XVII.mendeko hiru fiosofo arrazionalista handietakotzat hartzen da, Descartesekin eta Gottfried Leibniz batera.
    Sinagogatik kanporatuko zioten bere ideagatik horregatik bere bizitza zehat5 harremnaa gehiago euki zituen kristauekin juduekin baino, Spinozaren pentsamenduak lotura estua du Gilen Ockhamgoarekin eta eskolastikaren tradizioarekin. Lan geihenaz latinez idatzi zuen
  • Nicolas Malebranche

    Nicolas Malebranche
    Fiilosofo arrazionalista izan zen. Batik-bat San Agustin eta Descartesen jarraitzailea izan zen. Bere ekarpen filosofiko eta teologiko garrantzitsuenak okasionalismoaren eta Jainkoaren existentziaren inguruko tesiak izan ziren. Louis XIII Frantziako erregearen idazkaria izan zen. 16 urtekin etxetik joan zen eta filosofiako kurtso bat hasi zen ikasten
  • Gottfried Wilhelm Leibniz

    Gottfried Wilhelm Leibniz
    Alemaniar filosofo, matematikari, logikari, topologo eta politikaria izan zen. Filosofiaren historian zein matematikaren historian oso garrantsitzua izan zen, alde batteik Newtonen lanaren kontrako lana aurkeztu egin zuelako eta sistema bitarra asmatu egin zuelkao, gaur egun ezagutzen dena makinen hizkuntza bezala, ere erabiltzen duguna ordenagailuak edo edozer makina progamatzeko.
    René Descartes, Baruch Spinoza eta Leibniz izan ziren XVII. mendeko hiru arrazionalista handiak.
  • George Berkeley

    George Berkeley
    Irlandako filosofo apezpikua izan zen eta idealismo subketiboa defendatzen zuen. Bere pentsamendua materialismoaren mnepe zegoen, sinesmen ezaren aurrerapenak hunkiturik, bere erlijio ideiak defendatzen saiatu zen idealismoa aldarrikatzen. Obra bat publikatu zuen "El analista" izenekoa, obra horretan zientziaren fundamentuak kritikatzen du esanez matematikaren garapenean traba egin izan zuten.
  • Voltaire

    Voltaire
    Frantziar filosofo eta iazlena zen, ilustrazioaren oinarri bezala hartzen da.
    Voltaire lan asko egin zituen, horien artean Bachautek prestatu zuen edizio bat 52 liburuarekin da. Genrro guztiak landu egin zuen, poesia, antzerkia, saiakera, aforismoak eta mota gehiago.
    Bere idazlanetan bere gaitasuna ironikoa izaten zen bere idei politikoak azaltzeko, gainera ez hori bakarrik Voltaireren lanek historiografiako metodologia berri baterako bidea zabaldu zute
  • David Hume

    David Hume
    Ezkosiar filoso bat izan zen, beste aldetik alderdi ekonomikoan eta historian lan egin zuen.
    Merkataritza lana amaitu onodres Frantziara joan zen ikastera eta han Giza izaeraren tratatua prestatu zuen.
    Egun haren filosofia lanek ospea eman dioten arren, bizi zelarik historialaritzat jotzen zuten nagusiki.Filosofia morala dagokionez bera pentsatzen zuen humerentzat, pertzepzio morala ez da adimenaren kontu bat.
    Beste aldetik lan asko egin zituen
  • Jean-Jacques Rousseau

    Jean-Jacques Rousseau
    (1712 - 1778 k.o.)
    Rosseau botaniko, naturakista, musiko, politikari eta filosofo suizarra izan zen ilustrazioaren garaian. Bere ustez, natura zen gizakiarentzat primitiboa eta baliagarria zena. Gainera edukazioari garrantzi handia heman zion bere bizitzan, hainbat liburu pedagogiko argitaratu baizituen. Eta kontraktualismoaren ideia garatu egin zuen, gainera ideia propioak zituen libertatea eta boluntateari buruz.
  • Immanuel Kant

    Immanuel Kant
    (1724 - 1804 k.o.)
    Filosofo alemana aro modernoko eragin handiena izan zuen pentsalari dela uste dute gende askok. Königsbergen jaiota Collegium Fredericianum eta Königsbergko unibertsitatean egin zituen bere ikasketak. Historiako filosofo nabar honen arabera gizakia persona izateko autonomo eta independienteki egin behar du. Gainera morala edo etika enpirikoa definitu egin zuen; experientzian oinarritzen den etika da.
  • Georg Wilhelm Friedrich Hegel

    Georg Wilhelm Friedrich Hegel
    (1770 - 1831 k.o.)
    Modernitatearen azken filosofoa izan zen Hegel. XIX. mendeko alemaniar idealismo filosofikoaren burutzearen adierazgarri bihurtu da urteak pasa ahala. Filosofia, kultura eta gizarte modernoa kontraesan eta tentsioz beterik zegoela iruditzen zitzaion, Hegelen filosofiako proiektu garrantzitsuena tentsio eta kontraesanak hartu eta testuinguru ulerkor, aldakor eta bilakakoretan azaltzea zen, berak ideia absolutu edo ezagutza absolutua deitu zuen logika sistema hau.