Euskal literaturaren bilakaera historikoa: XVI. mendea.

  • 100

    AKkitaniako lekukotasuna

    NON: Hilerrietan agertu ziren. ZER DIRA: Euskarazko hainbat inskripzio. Euskarazko hitzen bukaeretan latinezko deklinabide markak aurkitzen dira. ONDORIOA: Euskara eta Akitanieraren arteko ahaidetasuna.
    EUSKARAZKO HITZAK: - Ilvrberrixo / anderexo -Astoilun - Sembetten / bihoscin - Harbelex / harsi - Leheren / ilvnnosi
  • Jan 1, 1100

    Bidaiaren lekukotasunak eta hiztegi txikiak

    1) Frantziatik Santiagorako bidean ikusitakoari buruzko eta bizitakori buruzko lehen euskarazko gida 2)Autorea: Aimery Picaud frantsesa 3)Euskarako hiztegitxo txiki bat erantsi zuen, Erromesentzako lagungarri izango zelakoan(lehen euskarazko hiztegia) 4)Baskoniaren eta bertako biztanleen deskribapen ez oso atsegina.
  • Nov 6, 1100

    Gonzalo de Berceo

    Bere lanetan euskarazko hitzak daude. ONDORIOA: Euskara nahiko zabaldua zegoela ikusten dugu.
    HITZAK: Zatico
  • Nov 26, 1173

    Nafarroako monastegiak

    Erdi Aroa -Zer? euskal izenak agirietan: Eneko Arçaia (Orobia), Miguel Arguina (Arataxona, 1173)... -Non? Nafarroako monastegietan -Hala ere, monastegietako agirien hizkuntza ofiziala: latina
  • Nov 6, 1200

    Nafarroako forua

    Arauak gizarte euskaldun bati eman behar zizikiotenez, ageri dira euskal hitzak.
    ZER: Nahiz eta foruaren hizkuntza nafar erromanikoa izan, Euskal hitzak behin eta berriz azaltzen dira.
    HITZAK: -açaguerrico. - opil arinçada - echayaun. -echandra.
  • Nov 6, 1400

    Bidaiaren lekukotasunak eta hiztegi txikia

    Arnold Von Harff alemanak euskarazko hiztegitxo txiki bat idatzi zuen(Donejakuera bidean ikasitako hitzekin)
  • Nov 26, 1415

    Gorteko gutunak

    NON: Erret Gortean. ( Bertako ofizialak euskaldunak sarritan) NOIZ AURKITU: Duela urte gutxi. ZER AURKITU: Funtzionarien arteko gutun bat. ( Martin San Martin-ekoak Matxin Zalba-koari idatzia).
    GUTUNAREN ADIBIDEA: Et jaunatiçula abarion ez naiz bildur ezten alla.
  • Jan 1, 1475

    Bernard Etxepare

    -Euskal Literaturako lehen idazlea izan zen. -Sarrasketan jaio zen (Donibane Garazi ondoan). - Apaiz bilakaturik espetxeratuta egon zen.
  • Period: Jan 1, 1500 to

    Literatura idatziaren sorrera, BERPIZKUNDEA

  • Nov 26, 1500

    Literatura idatziaren sorrera

    1) Gizarte hierarkizatuaren bukaera: Bizimodu berri bat 2) Gizakiaren birbalorazioa eta arrazoia 3) Erromako nahiz Greziako jakinduria zabaltzeko nahia 4) Teknologia berriak: INPRENTA: Alfabetizazioari bultzada handia.
  • Nov 26, 1500

    Literatura idatziaren sorrera

    Filosofia:Humanismoa bultzatzen dute.(Jainkoa arrazoitik gurtu) Erlijioa:Martin Lutherek protestantismoaren lehen urratsak. Nafarroako erreginak protestantismoaren tesiak onartu eta Biblia euskararatu zuen. 1512:Gaztelako erregeak Nafarroako Erresuma konkistatu zuen. 1545:Lehenengo euskal liburua. (Bernar Etxepare)
  • Nov 26, 1500

    Joannes Leizarraga

    Testamentu berria: Vulgatatik itzulia. .ABC: Itzulpen erlijioso bat. Protestantismoa praktikatzen dutenentzat eta Jaungoikoa zerbitzatu nahi dutenentzat bideratua.
  • Nov 26, 1533

    Esteban de Garibay

    1533.urtean jaio zen Arrasaten. -1566. urtean Felipe II bibliotekari izendatu. -1592. urtean kronista erreala bihurtu. -1599. urtean Madrilen hil zen.
  • Nov 26, 1537

    Joan Zumarragakoa

    Mexikotik Durangorako gutuna Zumarragak Tabirako Muntxaraz dorrea gogoratzen du
  • Jan 1, 1545

    Linguae Vasconum Primitiae

    IDAZLEA: Bernart Etxepare Argitaratutako lehen euskarazko liburua. 28 orrialde ditu. Behe-nafarreraz idatzita. Ez dio jarraitzen Ernazimenduko kanorari, ahozko literaturatik gertuago dago. Neurkera 4/4//4/3 Gehienetan 4 lerroko ahapaldiak erabiltzen ditu. EGITURA: - hitzaurre bat. - erlijoari buruzko bi bertso. - maitasunari buruzko hamaika bertso. - bertso autobiografiko bat. - euskararen gorazarrea egiten duten bi bertso.
  • Nov 26, 1545

    Linguae Vasconum Primitiae

    EUSKARARI GORAZARREA EGITEN DIOTEN BERTSOAK SAUTRELA Heuskara da kanpora, eta goazen oro danzara O heuskara lauda ezak garaziko herriaZeren hantik ukhen baituk behar duian thornuiaLehenago hi baitinzan lengoajetan azkenaOrai aldiz izaneniz orotako lehena. KONTRAPAS Heuskara ialgi adi kanpora Garaziko herriaBenedika dadilaHeuskarari eman dioBehar duien thornuia.
  • Nov 26, 1545

    Linguae Vasconum Primitiae

    ERLIJIOARI BURUZKO BERTSOAK (Doctrina christiana) Munduian den gizon orok behar luke pensatuJangoikoak nola duien batbedera formatu,bere irudi propiara gure arima kreatu,memoriaz, borondatez,endelguiaz goarnitu. MAITASUNARI BURUZKO BERTSOAK (Amorez errekerizia) Benedika fortuna ala enkontru honaOrai begietan dizit desirazen nuiena. Ene maite maitena egidazu zuzenaIoan duzuna ekhardazu ezpa eman ordaina
  • Nov 26, 1548

    Joan Perez de Lazarraga 1

    1548) Larrean jaiotza 1402) Autorearen heriotza 1567) Bere idatzi batenlehen aurkikuntza NON? Madrilgo antigoaleko denda batean NORK? Borja Aginagalde dokumentalistak Horrela Hego Euskal Herriko testurik zaharrena zela frogatu zen: DIANEA ETA KOPLAK lana, hain zuzen ere: Artzain nobela bat da 102 orrialde eta 45 kopla(horietako 9, gazteleraz) Los siete Libros de Dianari(Jorge de Montemayor) nobelari jarraipena(1559an argitaratuta, arrakasta hutsa)
  • Nov 26, 1550

    Joannes Leizarraga

    Jaiotza: 1506.urtean Lapurdin. Hil: 1601.urtean Bastidan. Hasiera batean apaiz katolikoa baina gero higanot bihurtu zen.(1559.urtean) Pabeko kontzilioan erreginak Itun Berriaren itzulpena egiteko eskatu zion. (1564.urtean) Itzulitako lanak: .Jesus Christ Gure Jaunaren Testamentu Berria .Kalendrera .ABC edo Christinoen Instructionea. Denak 1571 argitaratu ziren Arroxelan.
  • Nov 26, 1567

    Joan Perez de Lazarraga 2

    DIANEA ETA KOPLAK Arabako euskalkian Gaur egun Gipuzkoako Foru Aldundian Bertsoak: Lau lerrotakoak Hoskidetasuna mantentzen du GAIA: Maitasuna LIBURUAREN AURKIKUNTZA 2004: Madrilgo antigoaldeko denda batean Borja Aginagalde dokumentalistak Honela, Hego Euskal Herriko idatzirik zaharrena zela frogatu zen.
  • Nov 26, 1567

    Joan Perez de Lazarraga 3

    DIANEA ETA KOPLAK Esperanzeau galdu jat guztiz ez arren, parte bat, neure laztanaren amorearren egin gura dot negar bat. Ai, ene desditxadua gaitxez rodeatua! Kontentu uste neban orduan Oi zatori deskontentua! Ene bihoz penadua egun gaxki kuradua, egun askotan beharko dozu zeure aldean medikua.
  • Nov 26, 1570

    Esteban Garibay

    1570.urtean Monarkia espainarra osatzen zuten erreinu guztien historia argitaratu zuen (3tomo eta 40 liburu) -Ondoren "Ilustraciones genealógicas" lana argitaratu zuen.
  • Nov 26, 1570

    Esteban de Garibay LANAK

    MEMORIAS LANA: 1854) Kodice(gehiagarri bezala) inprimitu zen XVII. mendeko letra(beranduago inprimituta) 1846) Benito Maestrek beste errafrau batzuk oparitu zituen Francisque Michel: Proverbes Basques recueillis par Arnauld Oihenart liburua(gehigarri bezala) Julio de Urquijo: Los refranes de Garibay(bi kolekziotan 37 errefrau komun) Tartetik sartzen dituen erromentzeak: Bizkaieraz (Adibidea: Oianhartea liburua) Liburutegi nazionalekoak: Gipuzkoako eragina
  • Errioxako lekukotasunak

    EUSKARAZ IDATZITAKO LEHEN ESALDIAK. Non: Donemiliagako Kukulako (Errioxa) monastegian ahurkitu ziren, latinez idatziriko prediku liburu batean. ZER DIRA: Liburuaren ertzean agertzen diren latinezko testuaren itzulpena. (Emilianoar glosak) ZERTARAKO : Esanaia argitzeko. ( Irakurle fraidea euskalduna zelako) ONDORIOA: Garai hartan Errioxan euskaraz mintzazten zirela.
    HITZAK 1. Izioqui dugu. 2. Guec ajutu ez dugu.