Xx.m

XIX-XX ardatz kronologikoa

By Galmar
  • Period: to

    Aro Garaikidea

  • Carlos IV.a boterean

    Carlos IV.a boterean
    Karlos III.a 1788an hil zelarik, Carlos IV.ak Espainiako tronua hartu zuen. Errege berriarekin Espainia krisi sakon baten barruan sartuko da.
    Liberalismoaren kontrako jarrera.
    Isolamendu eta gerra garia:
    - Godoy balidoaren agintea
    - Konbentzioko gerra
    - Fontainebleauko Ituna (1807)
    Karlos IV.a 1788-1808 tartean tronuan egon.
  • Frantziako Iraultza

    Frantziako Iraultza
    Frantzian aldaketa azkar eta sakonak ekarri zituen prozesu sozial eta politikoa izan zen.
    Absolutismoa kanpora eta liberalismoa irabazi. (Napoleon)
  • Basileako bakea

    Frantzia atzerriko lurraldeak inbaditzen hasi zen, besteak beste, Katalunian, Euskal Herrian eta Burgosen. Hori zela eta, Godoy Frantziarekin bakea sinatzea erabaki zuen.
  • San Idelfonso Ituna

    Erresuma Batuari aurre egiteko, Godoy Frantziarekin ituna sinatu.
  • Napoleon Bonaparte

    Napoleon Bonaparte
    Lider militar eta politikari frantsesa izan zen, Frantziako Iraultzan nabarmendu zena eta Gerra Iraultzaileetan hainbat kanpaina arrakastatsuren buru izan zena.
    02/08/1802 enperadore bihurtu
  • Trafalgarreko itsas muturreko gatazka

    Trafalgarreko itsas muturreko gatazka
    Napoleonen tropek kontinentea kontrolatuta zeukaten XIX. mendearen hasieran, baina ingelesek itsasoak menperatzen zituzten. Frantziak espainiar flota bidaliko du berriro ere ingelesen aurka joan ziren, baina galdu egin zuten.
  • Fontainebleauko Ituna

    Fontainebleauko Ituna
    • Sinatzaileak: ESP (Godoy) eta FRA (Napoleon)
    • Erresuma Batuaren kontrako gatazka
    • ESP --> FRA baimena emango dio iberiar oenintsulan sartzeko, POrtugal konkistatzeko asmoz.
    • Ondorioa --> Penintsularen okupazioak
  • Aranjuezeko Ituna

    Aranjuezeko Ituna
    • Aranjuezeko jauregian
    • Fernandoren aldekoak altxatu
    • Karlos IV.ak errege berria
  • Madrilgo altxamendua

    Madrilgo altxamendua
    Napoleondar armadaren errepresio bortitzak matxinada deiak eta aldarrikapenak eragin zituen herrialde osoan, azken finean Iberiar Penintsulako Gerra piztu zuena.
  • Baionako Abdikazioa

    Baionako Abdikazioa
    Fernando VII --> Carlos IV
    Carlos IV --> Napoleon
    Napoleon --> Jose Bonaparte = Jose I
  • Espainiako Indepedentzia Gerraren hasiera

    Espainiaren hasierako arrakasta eta gerra konbentzionala.
    Inbasoreen kontrako altxamendu orokorraren ondoren espainiar tropek frantziar tropei irabazi zieten Bailenen, Andaluzia okupatzea eragotziz. Bestalde, herriaren erresistentzia sutsuak eragotzi zien frantsesei Zarago,za Girona eta Valentzian. José I.ak Madril utzi eta Gasteizeraino ihes egin zuen.
  • Espainiako Independentzia Gerraren erdia

    Frantsesen erreakzioa eta gerrilla gerra.
  • Espainiako Independentzia Gerraren amaiera

    1812an gerratearen norabidea aldatu zen. Urte horretan Napoleonek Errusia konkistatzeari ekin zion eta ezin izan zuen fronte guztiak irekita mantendu. Tropa asko Espainiatik kanpo eraman behar izan zituen eta, honen ondorioz, Ingalaterra, Portugal eta Espainiaren arteko aliantza, Wellington jeneralaren aginpean, frantsesak kanporatzen hasi zen.
    Valençayko Ituna sinatu zuen Fernando VII.arekin 1813ko abenduan, askatasuna eta Espainiako Koroa berari itzuliz.
  • Cadizeko Konstituzioa

    Inprimatze askatasuna. Zentsura deuseztatuz lehendabiziko aldiz Espainian.
    Feudalismoaren deuseztatzea: Jaun eskubideak deuseztatu zituzten: Jaurerri jurisdikzionalak desagertu ziren.
    Ikisizioa deusestatzea erabaki zuten.
    Askatasun ekonomikoa: lan askatasuna, kontratazio askatasuna, barneko muga zergen deusestatzea. Hitz batean, gremioen deuseztatzea.
    Desamortizazio prozesuari hasiera eman zioten: Inkisizio, Orden militarren eta komentuen ondasunak Estatuak berak bereganati zituela agindu zen.
  • Lege Salikoaren abolizioa

    Lege Salikoaren abolizioa
    Karlos IV.a Espainiakoak 1789an legea deuseztatu eta Alfontso X.aren garaiko Partidetako arauak ezarri zituen. Hala ere, ez zen indarrean jarri, haren seme Fernando VII.a Espainiakoak 1830ean aldarrikatu zuen arte, karlistada eraginez.
  • Mª Cristinaren erreginaordearen hasiera

    Fernando VII.ak testamentuan Gobernu Kontseilu bat sortzea xedatu zuen, Maria Kristina erregeordeari aholkua emateko. Hala ere, matxinada karlistaren hedapenak errege-aulkia kolokan jarri zuen, eta militar eta aholkulari batzuek Maria Kristina konbentzitu zuen izaera liberaleko gobernu bat izendatu zezan, liberalen babesa lortzeko.
  • I.Gerra Karlistaren hasiera

    1833an, Fernando VII.a hil zenean, bere testamentuan hiru urteko Isabel alaba bakarrarentzat utzi zuen tronua, eta Maria Kristina erregina izendatu zuen erregeorde, Isabel adin nagusitasunera heldu arte. Absolutistak ez zeuden ados Fernando VII.ak, bere alaba Isabelentzat tronua uzteko eta bere anaia Karlos Maria Isidroren tronua eskuratzeko eskubideak aldarrikatu zituzten.
  • Fernando VII.aren heriotza

    Fernando VII.aren heriotza
    Bi alditan izan zen Espainiako erregea: 1808an eta 1813-1833 bitartean. Borboiko leinukoa da.
  • Mendizabalen desamortitazioa

    Ogasun erreforma egiteari. Armada liberala finantzatzea eta Ogasunaren egoera larria sendotzea ziren helburu nagusiak eta horretarako estatuaren mekanismo ekonomiko bat abian jarri zuen: desamortizazio prozesua.
  • Konstituzio progresistak

    Liberal progresistek 1837ko ekainean onartu zuten konstituzio berria. Aldaketa nagusiak honako hauek izan ziren: Alde batetik, koroaren boterea sendotu zen: Subiranotasun nazionalaren printzipioa onartzen bazen ere, aldi berean hura gorteei eta erregeari egoizten zen. Koroak beto-eskubidea zuen eta Gortak disolbatu zitzakeen.
    Beste aldetik, Gorteak bi ganbera izaten hasi ziren: Parlamentua bi ganberatan banatu zen: Kongresua eta Senatua.
  • Mª Cristinaren erreginaordearen amaiera

    Bestalde, 1830. hamarkadan liberalismoa bitan banatu zen: liberatu moderatuak eta progresistak. Liberal moderatuak koroak botere handia izatearen eta oso errolda sufragio murriztu baten aldekoak ziren. Liberal progresistak, ordea, Cadizeko Gorteen lan legegilearen alde zeuden, eta erreforma sozial eta politiko sakona egitearen alde, erregearen boterea mugatzeko eta parlamentuari emateko.
  • I.Gerra Karlistaren amaiera

    Azkenik, 1839an, gerraz nekatuta, liberalak eta karlistak bat etorri ziren gatazkaren amaierari irtenbide bat bilatzeko. Liberalak ohartu ziren onena izango zela foruen auzia eta Don Karlosena bereiztea foruzaleak bereganatzeko. Karlisten artean transakzionistak nagusitu ziren gatazka hitzarmen baten bidez bukatzeko. Bakarrik intransigenteak eutsi zioten borrokari Maestrazgoan, 1840an garaituak izan arte.
  • Vicalvaroko matxinada

    Madrilgo Vicálvaro hirian
    Aurrezaleen, demokraten eta sektore moderatu batzuen altxamendua.
    Zergatia: Gobernu moderatuen agintekeria (autoritarismoa)
    Ondorioa: Gobernua progresisten esku
    Altxaldi-buru: Leopoldo O’Donell
  • Isabel II.aren jaiotza

    Isabel II.aren jaiotza
    Espainiako erregina izan zen, Borboi leinukoa, 1833tik 1868 arte. Tronuan ezartzeko, Berrespen Pragmatikoak Lege salikoa indargabetu zuen 1830ean. Haren jaiotzak eta tronuratzeak Lehen Karlistaldia abiarazi zuen, haren osaba Karlos Maria Isidro Borboikoak koroari uko egin behar izan ziolako.