-
-
Doorbraak syndicalisme
Algemeen enkelvoudig stemrecht (voor mannen) ingevoerd → coalitie- ipv homogene partijregeringen
Sociale wetten ingevoerd
→ particratie, verzuiling
→ regimecrisis, in 1936 overschakeling naar antidemocratische partijen Economische crisis (Great Depression)
→ frank gedevalueerd, maar alsnog werkloosheid, faillissementen, belastingen besparingen ...
→ 1936: staking
plansocialist Hendrik De Man: Plan van de Arbeid (staatscontrole banken industrieën), kortdurig -
Vlaanderen
Vlaams-nationalisme flamingantisme na WOI door overwegend Franstalig commando
→ Frontbeweging (Vlaamse autonomie pacifisme)
→ Frontpartij
nationalisme veroordeeld door Kerk, dus geen verbond met christenarbeiders
Verdinaso door Joris van Severen (Italiaans fascisme Belgicisme)
→ VNV (fascistoid, later fascist)
Wallonië
Rex door Léon Degrelle (sterk fascistisch), vooral gesteund door Waalse middenstanders
Zeer sterke polarisatie aggressieve campagne -
Politiek
Nationalistische, etnische raciale spanningen versterkt door territoriale herindeling
Grote minderheden gediscrimineerd
Territoriumverlies voor sommige landen Sociaal
Toenemende samenhorigheid klassen spanningen onderling
Volk kantelde van kapitalisme - communisme
Middenklasse elite vreesden opstand - anticommunisme Economisch
Crisis kapitalisme
Europese economie verzwakte; VS aarzelde
Volksmassa verloor vertrouwen in traditie Duitsland
+ vernedering -
Bulgarije:
verkleining grondgebied
economische beperking (graan zee)
excessieve herstelbetalingen Ontstaan Joegoslavië (Kroatië, Slovenië, Bosnië)
- culturele spanningen
religieus (katholiek, orthodox-christen, islam)
etnisch
4 talen
2 alfabetten (latijn, cyrillisch)
- economische moeilijkheden
- nationaal zwak en verdeeld -
Raad van Vier:
- VK: dominante zeemacht
- Frankrijk: uitschakeling Duitsland als macht
- VS: terugbetaling oorlogsleningen geallieerden
- Italië (mindere mate): gebiedsuitbreiding
Rusland uitgesloten Amerikaanse president Wilson wil vrede; Europa (oa Frankrijk) wil vernietiging
→ VS verhardde -
- Niet-militaire Europese bond om twistpunten te behandelen
- Duitsland en SU verboden door Frankrijk
- VS trad niet toe wegens soevereiniteit
-
Ondertekend in Spiegelzaal
(zelfde plaats als uitroeping Duitse keizerrijk) Sloot niet meer aan bij Wilsons 14-Puntenplan
Oorspronkelijk:
- zelfbeschikkingsrecht
- gematigde straf Duitsland
Uiteindelijk:
- keizerrijk → republiek
- zware economische straf + herstelbetalingen natura
- ontstaan Poolse Corridor
- 10% Duitse populatie herverdeeld
- militair ontmanteld
- Alleinschuld Protest van John M. Keynes (VK financieel adviseur) -
Ottomaanse Rijk ontbonden → Turkije
Oorspronkelijk:
heel Midden-Oosten kwijt
eigen staat Armeniërs + Koerden
Franse/Britse bezetting Istanbul
- verzet Mustafa Kemal nationalisten
Nieuw:
Griekse gebieden terug naar Turkije
geen Armeense/Koerdische staat Britten Fransen koloniseerden Midden-Oosten voor olie
* Volkenbond gaf mandaat
* 'eigen Joodse Palestijnse staat' + 'eigen Arabische staat' niet nagevolgd
* Koerden verdeeld
* geen rekening met culturele achtergronden -
Oostenrijk-Hongarije ontbonden
- Oostenrijk:
12% oorspronkelijke grootte
oorlogsschuld
verbod politieke/economische unie met Duitsland
excessieve herstelbetalingen
- Hongarije:
29% oorspronkelijke grootte
niet-etnische Hongaren verdeeld, discriminatie
zware economische impact
excessieve herstelbetalingen
- Tsjechoslovakije -
Frankrijk-België-Duitsland
Rijnpact/Verdrag van Locarno (1925) - Frankrijk, België west-Duitsland erkennen grenzen
Duitsland treedt toe in Volkenbond (1926) Europa-Amerika
Briand-Kelloggpact (1928) - banning oorlog, ook door Duitsland en SU
Youngplan (1929) - omzetting Duitse schulden; protest van rechts Duits Amerikaanse beurscrash zorgde voor zware economische crisis in Weimarrepubliek -
-
-
Japan-Duitsland
Japan volksrijk maar grondstofarm
militaristisch nationalisme → expansie in Azië
- annexatie Mantsjoerije (1931); uittrede van Volkenbond
Anti-Cominternpact (1936) met Duitsland tegen SU Italië-Duitsland
Italië gekwetst door Verdrag Versailles
doelwit Middellandse Zee
- annexatie Abessinië (1935); sancties Volkenbond niet nageleefd
Mussolini Hitler in Spaanse Burgeroorlog -
1933
Uittrede uit ontwapeningsconferentie Genève Volkenbond
1935
begin herbewapening dienstplicht
1936
bezetting Rijnland; Frankrijk VK reageren enkel verbaal
Interventie Spaanse Burgeroorlog als test
1938
Anschluss van Oostenrijk
Tsjechoslovakije staat Sudetenland + -Duitsers af aan Duitsland (appeasementpolitiek)
1939
Memelland Tsjechië bezet; Lebensraum
Frankrijk VK bereiden zich op verdediging Polen
Molotov-von-Ribbentroppact
Begin oorlog -
historisch christelijke roots: cultureel (Jezus' dood) economisch (joodse leningwetten)
→ vanaf Verlichting pseudobiologisch (rassenleer)
→ heropleving haat in Europa, in Duitsland verweven met hypernationalisme
- Ubermenschen vs Untermenschen
- vanaf 1933: repressie
- economisch: ontslaan, boycot, verbranding
- cultureel: uitgesloten van entertainment onderwijs; stigma davidster; propaganda
- vanaf 1942: uitroeiing → Arbeitseinsatz: joden samengeroepen, deportatie→vernietigingskampen -
- Conflict nationalisten (rechtse partijen) vs republikeinen (linkse partijen)
- Nazi-Duitsland Fascistisch Italië steunen nationalisten olv Francisco Franco → overwinning; militaire test
- Hitler Mussolini vormen as Rome-Berlijn
-
9-10 november
→ grootschalige vernietiging synagogen + joodse winkels scholen -
Niet-aanvalsverdrag Duitsland-SU
- Hitler wou tweefrontenoorlog vermijden
- Stalin zette Duitsland tegen West-Europese staten
- topgeheim protocol betreffende verdeling Europa -
- Binnenval Duitsland in Polen zonder oorlogsverklaring
- VK Frankrijk verklaren oorlog aan Duitsland
- SU verklaart oorlog aan Polen (Molotov-Ribbentroppact)
- SU annexeert Oost-Polen Baltische Staten Schemeroorlog - nog geen confrontatie in West-Europa
-
- voor oorlog: neutraal onafhankelijk beleid, focus op zelfverdediging
- 10-28 mei (Achttiendaagse veldtocht): België overrompeld; volk regering vluchtte naar Frankrijk maar belemmerde hierdoor militaire actiie
- koning bleef als krijgsgevangene
- Militärverwaltung: matiger dan Zivilverwaltung, focus lag op orde productie ipv totale controle; Duitse verordeningen als Belgische wet
- politiek van het minste kwaad, steeds meer toegevingen
- uiteindelijk toch Zivilverwaltung (1944)
-
Economie lag stil tijdens WOI → herhaling vermijden
- productie voor Duitsland (desondanks Artikel 115 - verbod productie voor vijand)
- dissidentie (stakingen enz) door nazisme verboden
voedseltekort door Britse blokkade → afhankelijk van Duitse invoer → rantsoenering grondstoffen; soms liefdadigheid of extreem dure zwarte markt
verplichte tewerkstelling deportatie arbeiders in 1942 → heftig verzet; quota Duitsland niet bereikt -
- avondklok reisverbod
- censuur op entertainment onderwijs
- propaganda
- onderwijs beperkt aangepast wegens brandstof-/voedingstekort taal Repressie:
- Ruhe und Ordnung: verstoring nazi-orde politiek strafbaar
- Feldgendarmerie Geheime Feldpolizei: werkweigeraars zwarte markt
- Abwer: verzet (oa inlichting sabotagegroepen)
- Sipo-SD (Gestapo): vervolging Untermenschen
- Jodenmaatregelen eerst onopgemerkt; na Davidster meer aandacht → onderduik
-
Politiek
antidemocratie nationalisme
Vlaanderen: VNV; Vlaamse SS; DeVlag
Wallonië: Rex
Militair
antibolsjewitische vrijwilligerseenheden aan Oostfront (Vlaams VNV; Waals Rex)
Vlaamse paramilitaire wachteenheden
Economisch
Galopindoctrine: werkhervatting om erger kwaad tov arbeiders te voorkomen
bij Artikel 115 verboden, maar noodzakelijk
doelbewust of nood?
Verzet
patriottisme, antifascisme anticollab
Franse bourgeousie antiDuitse veteranen
later communisten -
koning Leopold III
tijdens WOII
- regering wilde verderstrijden in Frankrijk VK; koning bleef in België bij troepen → krijgsgevangene
- geïnspireerd door Vichyregime Duitse supremacie → tevergeefse poging tot onderhandeling met Hitler
- huwelijk tijdens gevangenschap met Liliane Baels → slechte reputatie
- naar Duitsland gedeporteerd; na bevrijding door Amerikanen naar Zwitserland
→ terugkeer?
- katholiek Vlaams pro, socialist Waals contra, liberalen verdeeld
- terug → zwaar protest -
Wetenschappen
- informatica (logistiek coördinatie)
- fysica (V2-raket kernbewapening)
- chemie (ersatzproducten)
- elektronica (radar, sonar, telegrafie)
- geneeskunde (penicilline, bloedtransfusies) -
april
Duitsland bezet Denemarken Noorwegen voor Zweeds ijzererts mei
10: begin Blitzkrieg, Duitsland isoleert België allies via Franse Ardennen
15: Nederland capituleert
28: België capituleert (Achttiendaagse veldtocht), Britse allies evacueren juni
21: Frankrijk capituleert; splitsing in bezet Frankrijk (generaal De Gaulle geëvacueerd) en Duitsgezind Vichyrepubliek (maarschalk Pétain collaboreert) -
Duitsland valt VK aan → luchtoorlog DL initieel overwinnend (geconcentreerde aanval op luchtmachtsbases)
maar per ongeluk aanval op Londen → VK retalieert op Berlijn
→ overschakeling concentratie op Londen (The Blitz) VK houdt stand (no surrender) -
herfst Italië rukt vanuit Libië op naar Suezkanaal
+ vanuit Albanië naar Griekenland Griekenland slaat terug; VK verdedigt Suezkanaal Duitsland schiet Italië te hulp -
Duitsland valt SU aan uit anticommunisme + voor grondstoffen (Lebensraum)
→ SU bij geallieerden, steun van VK en VS
→ tweefrontenoorlog Operatie Barbarossa loopt vast in Russische winter -
- Japan valt Europese koloniën in Verre Oosten + Australië aan
- Olieblokkade VS
→ Japan valt Amerikaanse marinebasis Pearl Harbor (Hawaï) aan
→ Pacificoorlog - Later ook oorlogsverklaring Duitsland→VS
-
najaar 1942 VS - Japan
Zeeslag bij Midway (Pacifische Oceaan)
→ Japan lijdt verlies en gaat in verderdiging Britten - Duitse Afrikakorps olv Rommel
Slag bij El Alamein (Noord-Afrika)
→ Duitsland teruggedreven, bevrijding van Sicilië nu mogelijk Duitsers - SU
Beleg van Stalingrad
Duits leger door Rode Leger verslagen → Duitsland gaat in totale oorlog -
SU
2 offensieven → Duitsland verdreven uit Oost-Europa
Joegoslavische partizanen bevrijden zichzelf Italië
inval in Sicilië en Zuid-Italië
→ regime Mussolini verslagen
→ wapenstilstand met nieuwe regering
Duitsers bezetten Noord-Italië; Mussolini zet daar regime verder
bevrijding loopt moeizaam (tot 1945) → Mussolini geëxecuteerd -
juni
6 (D Day): Geallieerde invasie in Normandië olv Eisenhower; door SU gevraagde tweede front augustus
19: Frans verzet bevrijdt Parijs september
3: geallieerden bereiken Brussel
4: geallieerden nemen bruikbaar kanaalhaven Antwerpen over Slag om Arnhem mislukte; Nederland begint hongerwinter; Duitsers schieten tevergeefs V-bommen -
Bevrijding olv Britse maarschalk Montgomery
- Ardennenoffensief (december) verloren door Duitsers
- V-bommen in Antwerpen (oktober-maart)
- bevrijders vreugdevol onthaald
Repressie collaborateurs
- militair repressie door militaire rechtbank; politieke kopstukken echter ontsnapt
- straatrepressie door burgers; onschuldige slachtoffers -
februari
VS bereikt Japanse archipel via moeizame islandhopping
maart
VS steekt Rijn over
april
25: VS ontmoet SU aan Elbe
30: Hitler pleegt zelfmoord
mei
7 (V-E Day): Duitsland capituleert voor West Allies in Reimsd
8: Duitsland capituleert voor SU in Berlijn
augustus
VS dropt atoombommen
6: Hiroshima
9: Nagasaki
15 (V-J Day): Japanse keizer Hirohito kondigt overgave aan
september
2: Formele overgave Japan
→Einde Wereldoorlog II -
Ontwikkeling humanitas
- Verklaring vd Rechten vd Mens
- oorlogstribunalen (Nürenbergprocessen - let op: overwinningsjustitie)
- misdaden tegen vrede, mensheid oorlogsmisdrijven
- internationale gerechtshoven
- economische samenwerking
- Arlantisch charter - Verenigde Naties Einde Europese macht
Europa politiek, militair economisch vernietigd
VS SU; beslissing op conferentie van Yalta over geopolitieke verdeling (IJzeren Gordijn)
kolonies nationaal bewust - ontvoogdingsstrijd -
- Eerder (25/05/1940) breuk koning / regering-Pierlot
- Na koningskwestie en terugkeer koning: hevige tegenstelling pro-Leopoldisten anti-Leopoldisten → betogingen stakingen met geweld → quasi-burgeroorlog → Leopold neemt afstand; Boudewijn nieuwe koning