-
Αν λάβει κανείς υπόψη τις αντικειμενικές δυσχέρειες, όπως α) τη δεινή οικονομική κατάσταση της χώρας β) τις πολιτικές περιστάσεις κατά τις δεκαετίες του 1920 και του 1930, γ) την ελλιπή κρατική οργάνωση και δ) τον τεράστιο αριθμό προσφύγων που έφτασαν στην Ελλάδα αντιλαμβάνεται γιατί το έργο της αποκατάστασης των προσφύγων έχει χαρακτηριστεί «τιτάνιο».
-
Πράγματι παρά την ύπαρξη νόμων( ήδη πριν από το 1922) που απαγόρευαν τη μεταβίβαση της μουσουλμανικής ιδιοκτησίας α)η έλλειψη κτηματολογίου β)η ανυπαρξία σε πολλές περιπτώσειςτίτλων ιδιοκτησίας και γ) η δυσκολία στην οριοθέτηση ή την περίφραξή της συνέβαλαν στο να περιέλθουν τέτοιες εκτάσεις σε ντόπιους. Αλλά και το ίδιο το κράτος κάποιες φορές παραχώρησε ανταλλάξιμη περιουσία σε γηγενείς ακτήμονες ή σε ευαγή ιδρύματα. -
Μεγάλο μέρος του έργου αυτού έγινε από το 1924 έως το 1928 και σε αυτό καθοριστικό ρόλο έπαιξε η λειτουργία της ΕΑΠ. Το γεγονός ότι ήταν ένας οργανισμός υπό διεθνή έλεγχο τη βοήθησε να είναι αποστασιοποιημένη από την ταραγμένη ελληνική πολιτική ζωή και ως εκ τούτου αποτελεσματικότερη.
. -
Κατηγορούσαν το ελληνικό κράτος1) ότι με την υπογραφή της Σύμβασης ανταλλαγής της Λοζάνης και του ελληοτουρκικού Συμφώνου του 1930 παραβίασε βασικά δικαιώματά τους. 2)Ότι αποζημιώθηκαν μόνο κατά ένα μέρος για την περιουσία που εγκατέλειψαν στις πατρίδες τους. 3)‘Ότι τέλος η ανταλλάξιμη περιουσία δεν περιήλθε πάντοτε σε αυτούς. -
Η διαχωριστική γραμμή μεταξύ προσφύγων και γηγενών έπαψε να υπάρχει μετά τη δεκαετία του 1940. Αλλά και από πριν οι πρόσφυγες πρώτης γενιάς και αργότερα τα παιδιά και τα εγγόνια τους συμμετείχαν σε όλες τις δραστηριότητες στη νέα πατρίδα τους.